Cha mẹ nghiêm khắc để giúp con có thể thành tài mà không bị “tệ nạn” lôi kéo khiến con sống lệch chuẩn mực. Thực tế là nhiều cha mẹ cho rằng nghiêm khắc là một điều cần thiết để giúp trẻ ngoan hơn, đôi khi họ nhầm lẫn sự khác biệt giữa cứng rắn và quản lý quá mức.
Cha mẹ quá nghiêm khắc sẽ khiến cho con tổn thương lòng tự trọng, thậm chí sẽ gặp vấn đề về hành vi. Vậy trong quá trình nuôi dạy con thì cha mẹ cần làm thế nào khiến con không sợ hãi và luôn lấy đó là tấm gương để trở thành.
Hãy cùng Cha Mẹ Tích Cực tìm hiểu nhé!
1. Cha mẹ nghiêm khắc là gì?
Trong tâm lý học, cha mẹ nghiêm khắc được định nghĩa là những người có tiêu chuẩn cao và yêu cầu khắt khe đối với con cái. Nếu cha mẹ có những yêu cầu cao đối với con cái, đồng thời quan tâm, hỗ trợ con một cách nồng nhiệt, kịp thời thì họ là những bậc cha mẹ có quyền lực. Cha mẹ quyền lực không chỉ có những tiêu chuẩn cao và yêu cầu khắt khe mà còn đánh giá cao khả năng suy nghĩ độc lập của con mình.
Họ cho phép con cái thách thức các quy tắc của họ và đưa ra ý kiến riêng của chúng. Cha mẹ như vậy thường nuôi dạy con cái rất tốt. Nhưng thực tế là hầu hết các bậc cha mẹ nghiêm khắc không phải là những bậc cha mẹ quyền lực mà là những bậc cha mẹ lạnh lùng, độc đoán. Họ quá nghiêm khắc với con và không cho phép con bày tỏ quan điểm bất đồng hay thắc mắc về quyết định của cha mẹ.
Những đứa trẻ được nuôi dưỡng bởi những bậc cha mẹ như vậy thường có vấn đề về hành vi, lòng tự trọng thấp, khả năng tự chủ và các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Vì vậy, khi nhắc đến những bậc cha mẹ nghiêm khắc, người ta thường liên tưởng đến những bậc cha mẹ độc đoán. Bài viết này tập trung vào các bậc cha mẹ độc đoán và tác động của họ đối với con cái.
2. Các kiểu cha mẹ nghiêm khắc khiến con sợ hãi
Dưới đây sẽ là một số dấu hiệu cho thấy bạn đang quá khắt khe với con cái, nên thay đổi điều đó để cuộc sống của gia đình vui vẻ, hạnh phúc hơn nhé.
2.1. Chì chiết lỗi lầm của con hàng ngày
Con sẽ không thích bị nhắc nhở, đặc biệt là trong lứa tuổi nổi loạn hay là ẩm ương, chê bai hay cằn nhằn từ cha mẹ. Đôi khi phản tác dụng và làm cho con không những không sửa sai mà còn làm ngược lại để thách thức người lớn. Đừng lôi chuyện cũ ra để chì chiết, trách móc con. Như thế vừa làm không khí gia đình căng thẳng, vừa gây ức chế cho tâm lý của con. Hãy là những cha mẹ biết bao dung và khéo léo trong những tình huống như thế này.
Buông bỏ những ký ức tổn thương để có cuộc sống hạnh phúc hơn | Nguyễn Thị Lanh
2.2. Kỳ vọng tới mức cực đoan
Cha mẹ nào cũng mong con cái được khỏe mạnh, thành đạt, giỏi giang. Nhưng mỗi đứa trẻ là một tài năng, mỗi đứa trẻ lại có sở thích và năng khiếu riêng, điều bố mẹ cần làm là tìm ra và khuyến khích, nâng đỡ cho tài năng của con. Không nhất thiết cứ phải mong con hoàn hảo như những người khác, mà hãy tự hỏi mình nên làm gì để ủng hộ sự khác biệt của con. Một đứa trẻ nếu kỳ vọng quá nhiều, đặc biệt là những điều mà con không thích thì rất dễ nảy sinh ra sự chống đối, phản kháng lại cha mẹ.
2.3. Cha mẹ vượt qua ranh giới của phụ huynh
Có một ranh giới nhỏ giữa kiểm soát và vừa đủ để kiểm soát thái quá. Chắc chắn cha mẹ có thể đặt ra quy tắc về cách hành xử của con ở trường, ở nhà và đặc biệt là về vấn đề an toàn. Dù cho con còn nhỏ nhưng khi trẻ đã có thể hiểu lời người lớn thì bạn nên hỏi ý kiến của con trước khi đưa ra quyết định.
2.4. Đe dọa con quá đáng
Điều gì đã khiến bạn đe dọa rằng sẽ ném bọn trẻ ra khỏi nhà khi chúng làm điều gì đó sai trái? Những lời đe dọa suông và vô nghĩa đó chỉ có tác dụng ngược là khuyến khích bọn trẻ có hành vi sai trái hơn mà thôi. Vì vậy, bạn hãy suy nghĩ cẩn thận trước khi phát ngôn ra những câu hăm dọa bọn trẻ một cách quá đáng. Hơn nữa nếu cha mẹ lấy uy quyền để làm vậy thì sau này các con cũng sẽ có xu hướng đối xử với những người khác như thế. Đó là điều mà bạn không hề muốn đúng không nào?
2.5. Bạn thích kỷ luật và luôn đưa ra quy tắc mới
Cha mẹ cần biết ranh giới phải có giữa những quy tắc, biết khi nào cần dừng lại. Việc hay cằn nhằn trẻ, đưa ra những quy tắc mới chỉ để hoàn thành công việc mà không suy nghĩ kỹ càng sẽ chỉ khiến bạn tỏ ra nghiêm khắc. Mặc dù con có thể được hưởng lợi từ một số thói quen, nguyên tắc, chúng phải có quyền tự do để đưa ra những quyết định nhất định trong cuộc sống của mình.
2.6. Bạn ra quyết định cho mọi vấn đề liên quan tới con
Dù con còn nhỏ nhưng khi trẻ đã có thể hiểu lời người lớn nói, bạn nên hỏi ý kiến của con trước khi đưa ra quyết định. Ví dụ về câu chuyện đã làm tổn thương lòng tự trọng của con như sau: một người bạn tới nhà chơi và rất thích chiếc ô tô của con trai, người mẹ thấy vậy nên đã tặng luôn cho bé đó mà không hề hỏi ý kiến con mình.
Tới lúc cậu bé phát hiện đã vô cùng tổn thương, và dù mẹ đã nói rằng sẽ mua cho rất nhiều ô tô khác nhưng cậu con trai vẫn buồn bã. Lý do là vì chiếc ô tô là món quà kỷ niệm mà ông nội mua cho, cậu bé đã giữ gìn nó rất lâu rồi. Đáng lẽ người mẹ nên hỏi ý kiến con trước khi đưa cho người khác như vậy.
Từ câu chuyện này có thể rút ra bài học là, bố mẹ không nên áp đặt suy nghĩ của bản thân vào con cái, hãy hỏi ý kiến của con với các vấn đề có liên quan trực tiếp đến bé. Hơn nữa, nếu cha mẹ lấy uy quyền để làm vậy thì sau này các bé cũng sẽ có xu hướng đối xử với những người khác như thế. Đó là điều bạn không hề muốn đúng không nào?
2.7. Coi trọng thành quả hơn là nỗ lực
Mặc dù ai cũng mong muốn con mình có thể đạt thành tích cao, điều quan trọng là bạn vẫn khen ngợi nỗ lực của con dù chúng thất bại. Điểm số hoặc giải thưởng cao có thể khiến mọi người vui vẻ, nhưng nếu con thất bại, cha mẹ cần đánh giá cao và ghi nhận những nỗ lực của con. Nếu không, trẻ sẽ không bao giờ dám mạo hiểm và luôn sợ sai, thất bại.
2.8. Kỳ vọng một đứa con hoàn hảo
Điều này tạo thêm nhiều áp lực cho con trẻ, và khiến chúng cảm thấy bản thân không được thừa nhận. Các chuyên gia khuyến khích các bậc cha mẹ hãy lắng nghe con cái và giúp con cái hiểu rằng các con hãy luôn là chính mình, việc này khiến trẻ tự tin hơn. Cô cũng bổ sung thêm rằng cha mẹ đừng tức giận khi con đi giày một cách chậm chạp vào buổi sáng.
Không nhất thiết cứ phải mong con hoàn hảo như người khác, hãy tự hỏi mình nên làm gì để ủng hộ sự khác biệt ở con, bởi vì trong trường hợp này, bạn có thể thay đổi thói quen sống để phù hợp với con.
2.9. Dùng tình yêu để đe dọa con
Tình yêu của cha mẹ luôn là vô điều kiện ngay cả khi họ đặt ra các kỳ vọng và những giới hạn cho con cái. Đừng đe dọa con cái bằng cách sử dụng tình yêu của mình với con như một đòn bẩy. Đừng bao giờ nói những câu làm tổn thương con cái như “Con làm điều này vì con không yêu bố mẹ” mà thay vào đó hãy nói “Bố mẹ lúc nào cũng yêu thương con, nhưng bố mẹ hi vọng con sẽ cư xử theo cách này”.
2.10. Con có nhiều hạn chế hơn những đứa trẻ khác
Nếu bạn luôn là bậc cha mẹ nghiêm khắc nhất trong đám đông, đó có thể là dấu hiệu cho thấy kỳ vọng của bạn hơi cao. Điều này vô tình khiến bạn đẩy con vào trạng thái khép kín và tự ti. Nói cách khác, con trở nên rụt rè và ngại tiếp xúc với bạn bè xung quanh.
2.11. Chì chiết lỗi lầm của con dù bé đã sửa đổi
Khi con đã nhận ra lỗi lầm, hứa sẽ không lặp lại thì cha mẹ nên dừng, không nên nhấn thêm vào sai lầm của con nữa. Nói 1, 2 lần có thể khiến trẻ hiểu ra vấn đề nhưng nói đến 5, 6 lần sẽ khiến con cảm thấy khó chịu. Trẻ cũng không thích bị nhắc nhở, đặc biệt là trong lứa tuổi nổi loạn hay ẩm ương, sự chê bai hay cằn nhằn từ bố mẹ đôi khi sẽ phản tác dụng, làm cho trẻ không những không sửa sai mà còn cố làm ngược lại để ”thách thức” người lớn.
Bên cạnh đó, câu chuyện nên được giải quyết luôn và nếu đã xong thì không nên nhắc lại. Đừng thi thoảng lại lôi chuyện cũ ra để chì chiết, trách móc trẻ. Như thế vừa làm cho không khí gia đình trở nên căng thẳng, vừa gây ức chế cho tâm lý của con. Hãy là những bố mẹ biết bao dung và khéo léo trong những tình huống như thế này.
2.12. Con có ít thời gian để vui chơi
Sự hà khắc của cha mẹ đôi khi khiến trẻ phải “chạy sô” từ hoạt động này sang hoạt động khác mà không có thời gian nghỉ ngơi. Trong khi một trong những điều quan trọng nhất đối với cuộc sống của trẻ nhỏ là phải có thời gian rảnh.
2.13. Thường xuyên từ chối con
Luôn nói “không” với bất kỳ điều gì mà trẻ đề nghị chứng tỏ bạn đang quá nghiêm khắc với con. Đôi khi, đồng ý cho con thực hiện những nhiệm vụ không gây hại có thể làm tăng thêm sự tin tưởng của bạn với con cũng như nâng cao lòng tự trọng cho trẻ. 
3. Tại sao nhiều cha mẹ trở nên quá nghiêm khắc
Cha mẹ nghiêm khắc với con cái vì nhiều lý do khác nhau, một số lý do có thiện chí, và một số lý do ích kỷ. Một số cha mẹ có những yêu cầu và kỳ vọng rất cao đối với con cái của họ. Ví dụ, họ dạy con tính kỷ luật tự giác bằng cách bắt chúng phải chịu trách nhiệm về hành động của chính mình. Nhưng một số bậc cha mẹ nghiêm khắc lại sợ rằng họ sẽ bị coi là những bậc cha mẹ bất tài vì con cái họ mắc sai lầm.
Những bậc cha mẹ như vậy thường quan tâm đến cảm xúc của bản thân hơn là cảm xúc của con cái. Chỉ vì không muốn nuôi dạy những đứa con kém cỏi nên họ giáo dục con một cách nghiêm khắc. Họ thường nghĩ thế này:
- Tôi không cho phép con mình kiêu ngạo trước mặt mình.
- Tôi muốn những đứa trẻ ngoan.
- Tôi không muốn nuôi dạy một đứa trẻ không có luật lệ.
- Tôi không cần phải là bạn của con, chúng cần có bố/mẹ.
- Tôi không muốn con phạm sai lầm.
4. Ảnh hưởng của cha mẹ nghiêm khắc
Những bậc cha mẹ nghiêm khắc coi thành công trong học tập của con cái là mục tiêu hàng đầu. Họ đo lường hiệu quả giảng dạy của họ bằng kết quả trẻ em học tập ở trường. Ở nhiều nền văn hóa châu Á, trẻ em được cha mẹ giáo dục như vậy có thành tích học tập xuất sắc. Tuy nhiên, dù có thành tích học tập xuất sắc nhưng kiểu giáo dục này thường gây ra rất nhiều tác hại cho trẻ.
4.1. Cảm thấy không vui hoặc thậm chí chán nản
Nghiên cứu cho thấy những đứa trẻ lớn lên trong bầu không khí gia đình nghiêm khắc có nhiều khả năng cảm thấy không hạnh phúc và dễ phát triển các triệu chứng trầm cảm.
4.2. Vấn đề hành vi
Mặc dù con cái của những bậc cha mẹ nghiêm khắc thường cư xử tốt, nhưng những đứa trẻ như vậy cũng có nhiều vấn đề về hành vi hơn, chẳng hạn như các vấn đề về hành vi chống đối xã hội, bao gồm nổi loạn, cáu kỉnh, hung hăng và phạm pháp.
Trẻ em thường học qua lời nói và việc làm của cha mẹ. Khi cha mẹ sử dụng những cảm xúc trừng phạt, ngôn ngữ ép buộc và đe dọa cũng như hình phạt thể xác để giáo dục con cái, họ thực sự đang cho con mình một ví dụ rất sai lầm về cách phản ứng khi chúng tức giận. Kết quả là, trẻ học cách trở nên nổi loạn, cáu kỉnh, bốc đồng và hung hăng hơn (và do đó phải nhận nhiều hình phạt hơn) khi mọi việc không theo ý mình.
Những đứa trẻ này dễ gặp phải những điều nguy hiểm hơn, chẳng hạn như bỏ nhà đi và các vấn đề về hành vi nêu trên.
5. Nếu “Cha nghiêm khắc, mẹ mềm mỏng hợp lý” thì thế nào?
Ảnh hưởng của người cha nghiêm khắc, người mẹ mềm mỏng đến nhân cách con cái
5.1. Ảnh hưởng đến tính cách
Đối với con trai, sự nghiêm khắc của người cha thường có thể nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm và tính độc lập mạnh mẽ. Bởi vì người cha hiểu rõ nhu cầu tâm lý của con trai hơn nên dưới hình thức giáo dục này, bé có thể dễ dàng phát triển tính cách tự tin nhưng ổn định.
Ngoài ra, một người cha nghiêm khắc có thể giúp các cậu bé xây dựng khả năng chịu đựng căng thẳng mạnh mẽ hơn để không dễ dàng bị đánh bại khi gặp thử thách trong cuộc sống. Ngược lại, sự dịu dàng của người mẹ mang lại cho các cậu bé sự hỗ trợ và thấu hiểu hơn về mặt cảm xúc. Kiểu chăm sóc tình cảm này giúp các cậu bé duy trì sự hồn nhiên nhất định khi lớn lên và học cách tôn trọng người khác, đặc biệt là khi đối xử với phụ nữ.
Tuy nhiên, đối với con gái, một người cha nghiêm khắc có thể có tác dụng ngược lại. Một người cha quá thống trị sẽ khiến các cô gái sợ hãi và thậm chí vô thức chống lại đàn ông. Những cô gái như vậy có thể trở nên kém tự tin, sợ giao tiếp với người khác và trở nên sống nội tâm.
5.2. Tác động đến sự phát triển thể chất và tinh thần
Dưới sự giáo dục của “cha nghiêm khắc, mẹ mềm mỏng”, các cậu bé thường được khuyến khích rèn luyện thể chất và tham gia các hoạt động ngoài trời nhiều hơn, giúp nâng cao thể lực. Ngoài ra, việc cậu bé “đối đầu” với cha mình cũng dần phát triển ý chí kiên cường trong thời kỳ nổi loạn, tạo nền tảng tốt cho sự trưởng thành sau này.
Tuy nhiên, các em gái dễ bị bỏ lại những bóng tối tâm lý theo mô hình giáo dục này. Con gái thường cảm thấy chán nản trước sự nghiêm khắc quá mức của cha, càng thích hợp hơn với sự chăm sóc tinh tế và phương pháp giáo dục nhẹ nhàng của mẹ.
5.3. Ảnh hưởng đến việc hình thành quan điểm về hôn nhân và tình yêu
Theo mô hình giáo dục “cha nghiêm khắc, mẹ mềm mỏng”, con trai cảm nhận rõ hơn sự dịu dàng của mẹ, từ đó thể hiện sự quan tâm, bao dung đối với bạn đời trong hôn nhân và các mối quan hệ sau này. Người cha nghiêm khắc cũng mang lại cho họ tinh thần trách nhiệm mạnh mẽ và họ sẽ sẵn sàng gánh vác gánh nặng gia đình hơn khi lớn lên.
Tuy nhiên, con gái có thể có hai thái cực trong hôn nhân: Hoặc sợ đàn ông, hoặc quá phụ thuộc. Cả hai tình huống này đều có thể khiến các cô gái trở nên thụ động trong chuyện yêu đương, thậm chí có thể dễ gặp phải những người đàn ông không ra gì.
6. Tổng kết
Chăm sóc và nuôi dạy con là cả một quá trình cần sự nỗ lực của cha mẹ. Trên hành trình này, cả người lớn và trẻ con đều phải học những bài học của riêng mình. Hãy luôn là một phụ huynh thông thái, tinh tế để con cảm nhận được tình yêu thương nhé.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí của chúng tôi về dẫn dắt và đồng hành cùng con: https://sukien.minhtrithanh.com/
Thông tin liên hệ:
📌 Công ty Cổ phần Học viện Minh Trí Thành
🌐 Website: https://chametichcuc.com/
📘 Fanpage: https://www.facebook.com/congtyminhtrithanh/
🎥 YouTube: https://www.youtube.com/@NguyenThiLanh
🎵 TikTok: https://www.tiktok.com/@mrslanh
🏢 Trụ sở: Tầng 4, Tòa nhà thương mại Parkview, đường Huyền Quang, Phường Võ Cường, Tỉnh Bắc Ninh
🏢 Chi nhánh Hà Nội: Tầng 4, Tòa nhà N01-T3 khu Ngoại giao đoàn, đường Hoàng Minh Thảo, P. Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội
🏢 Văn phòng TP.HCM: Tầng 3, tòa nhà Intan, 97 Nguyễn Văn Trỗi, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
☎ Hotline: 091 218 1219 – 092 317 6789
