Định hướng nghề nghiệp cho con như thế nào cho đúng? Cha mẹ cần định hướng gia đoạn nào để phù hợp? Nhiều cha mẹ mong muốn con có một tương lai tốt đẹp nên chủ động giúp con định hướng bản thân từ sớm. Tuy nhiên, nhiều cha mẹ lại thực hiện sai cách khiến con mất tự tin và đi lệch hướng.
Trong bài viết dưới đây, hãy cùng Cha Mẹ Tích Cực tìm hiểu 5 sai lầm mà nhiều cha mẹ mắc phải khi định hướng bản thân cho con.
1. Trước khi định hướng nghề nghiệp cho con cha mẹ cần tránh
Thực tế trước khi định hướng nghề nghiệp cho con thì cha mẹ cần loại bỏ các suy nghĩ:
1.1. Ép con theo ước mơ của cha mẹ
Nhiều bậc cha mẹ thường áp đặt ước mơ của chính mình lên các con, vô tình biến con trở thành “người viết tiếp giấc mơ”. Chẳng hạn, cha mẹ là công an nên cũng muốn các con nối nghiệp của mình. Hay có cha mẹ mong muốn con sẽ trở thành bác sĩ vì khi xưa cha mẹ không có điều kiện theo đuổi và nghĩ rằng “nghề này được tôn trọng”. Cha mẹ không hiểu rằng, con không phải là bản sao của cha mẹ.
Mỗi đứa trẻ có sở thích, thế mạnh và giá trị sống khác nhau. Và vì vậy, con có định hướng bản thân riêng mà không thể giống cha mẹ. Cha mẹ áp đặt con theo một định hướng mà mình không yêu thích, con sẽ mang theo một áp lực vô hình: không học tốt, làm việc không có niềm vui và không thể phát huy được hết tiềm năng của mình.
1.2. Chỉ chú trọng thành tích học tập
Định hướng bản thân không chỉ dừng lại ở việc học tập hay công việc, nó còn là đam mê và lý tưởng con muốn theo đuổi. Điểm số và bằng cấp quan trọng nhưng không phải là điều duy nhất quyết định tương lai của con. Ngay trong cuộc sống, có nhiều bạn không học nổi trội ở trường nhưng lại cực kỳ sáng tạo và có nhiều thành tích trong thể thao, nghệ thuật.
Tư duy chú trọng thành tích cũng khiến nhiều cha mẹ có cách hành xử không đúng cách với: Quát mắng con khi con bị điểm kém, ép con học để cải thiện điểm số,… Theo cha mẹ thì đó là tốt cho con nhưng đã vô tình khiến con có những cảm xúc tiêu cực. Con áp lực, con chán ghét cha mẹ và tự cô lập.
Nếu cha mẹ chỉ nhìn vào bảng điểm để điều chỉnh định hướng bản thân của con thì con sẽ sinh ra suy nghĩ giá trị bản thân mình phụ thuộc vào điểm số. Con sẽ có xu hướng “chạy theo điểm số” mà bỏ qua những giá trị sống quan trọng khác như: giao tiếp, làm việc nhóm, thể chất,…
1.3. So sánh con với “con nhà người ta”
Để định hướng bản thân cho con, nhiều cha mẹ đã vẽ nên những hình mẫu lý tưởng – “con nhà người ta” và muốn con giống như vậy. Và sau đó, cha mẹ luôn so sánh con mình với hình mẫu ấy. Nhiều gia đình đã quá quen với những câu nói: “Con nhìn bạn A mà học hỏi kìa”; “Bạn này bằng tuổi con đã…”. Cha mẹ nghĩ đây là cách tạo động lực cho con nhưng thực tế đây là một sai lầm nghiêm trọng.
So sánh khiến con cảm thấy mình kém cỏi hoặc sinh ra sự ganh đua, đố kị không lạnh mạnh. Đem “con nhà người ta” để so sánh quá nhiều, con bị mất tự tin và không có động lực cố gắng. Con cũng có suy nghĩ cha mẹ không hiểu mình gây ra khoảng cách lớn, làm mất kết nối con cái với cha mẹ.
1.4. Không trao cơ hội trải nghiệm cho con
Lý thuyết thôi không thể giúp con tìm được định hướng bản thân phù hợp. Con cần nhiều trải nghiệm và chạm thực tế nhiều hơn để hiểu rõ mình phù hợp hay không phù hợp với điều gì. Chẳng hạn, con thích làm bánh nhưng cha mẹ chỉ kể cho con về những nhược điểm như “nghề này vất vả lắm”, “nghề này phải thức khuya dậy sớm”. Thay vào đó, cha mẹ có thể cho con tham gia một khóa học làm bánh hoặc trải nghiệm tại cửa hàng bánh. Trải nghiệm giúp con kiểm chứng sở thích và khả năng của mình. Cha mẹ cho con trải nghiệm thực tế chính là cách để “mất học phí rẻ nhất”. Nếu thiếu tính thực tế, con có định hướng sai lệch thì học phí của con sẽ là “một cuộc đời” nhàm chán và không có hạnh phúc.
1.5. Không đồng hành cùng con
Bên cạnh những bậc cha mẹ lo lắng và định hướng bản thân cho con từ rất sớm thì cũng có các cha mẹ không hề nghĩ đến việc này. Những suy nghĩ như: ngày xưa không cần vẫn đi học, đi làm bình thường. Cha mẹ đã bỏ qua việc đồng hành cùng con trong việc tìm ra định hướng của bản thân.
1.6. Phó mặc cho nhà trường
Nhiều cha mẹ có suy nghĩ rằng, việc định hướng cho con là trách nhiệm của nhà trường. Nhưng thực tế, nhà trường dạy kiến thức và cung cấp thông tin định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, sự thấu hiểu về con thì lại cha mẹ mới có thể làm được. Khi cha mẹ “phó mặc” cho nhà trường, con dễ bị định hướng theo những lựa chọn an toàn mà không hoàn toàn phù hợp với đam mê của con.
1.7. Mặc kệ con tự quyết định
Để con tự quyết định là một sai lầm của cha mẹ khi không đồng hành cùng con tìm ra định hướng. Có thể một số cha mẹ tự tin với con của mình, “tự con biết mình muốn gì” nên hoàn toàn không tham gia vào. Tin tưởng con là điều đúng đắn.
Tuy nhiên, con sẽ tự phải mò mẫm và mất phương hướng giữa nhiều lựa chọn. Đặc biệt, lứa tuổi của các con thường bị ảnh hưởng bởi số đông và bạn bè xung quanh. Do đó, con dễ có xu hướng lựa chọn theo “trend” và theo lựa chọn của các bạn. Nếu cha mẹ đang gặp phải những sai lầm ở trên khi định hướng bản thân cho con, hãy nhìn nhận và sửa đổi lại mình. Việc định hướng tương lai cho con là cả một hành trình cần cha mẹ đồng hành. Kết quả cuối cùng sẽ dựa trên mong muốn, thế mạnh của con và những trải nghiệm thực tế.
2. Định hướng nghề nghiệp cho con như nào cho đúng?
Chúng tôi xin chia sẻ cùng phụ huynh những điều nên và không nên làm, được đúc kết khi gặp hàng nghìn người đi làm, cha mẹ và học sinh, sinh viên.
2.1. Nên hướng nghiệp từ bất cứ lúc nào, đừng chờ đến khi trưởng thành
Tôi không kỳ vọng con có sự lựa chọn nghề nghiệp khi còn đang học tiểu học hay nhỏ hơn. Tuy nhiên, đây là giai đoạn để giáo dục về những giá trị của cuộc sống và trải nghiệm nghề nghiệp thông qua những nhiệm vụ trong gia đình.
Một ví dụ rất hay khi cô bé 6 tuổi nhà hàng xóm muốn có bộ màu vẽ, người mẹ thay vì đáp ứng ngay lại nảy ra suy nghĩ giúp con kiếm một công việc và đổi lấy bộ màu. Thay vì trả cho con gái một khoản phụ cấp để làm việc nhà, người mẹ đã cho con gái trải nghiệm nghề nghiệp thực sự. Công việc đầu tiên của cô bé là khảo sát khách hàng, lập danh sách 10 hàng xóm và yêu cầu họ chọn món ăn cho bữa tiệc tập thể cuối tuần. Cô bé trình bày kết quả và được mẹ mua cho bộ màu. Sự khởi đầu này khiến cho cô bé đã trải nghiệm, tìm hiểu về công việc thú vị và cảm thấy quý trọng công sức, tiền bạc. Tuy nhiên, cha mẹ chú ý không trả tiền cho làm việc nhà vì đây là một phần trách nhiệm của mỗi thành viên.
Nếu không con trẻ sẽ có tư tưởng đòi hỏi và quá coi trọng đồng tiền. Tôi vẫn thường làm như vậy, do đặc thù công việc tôi thường gặp chuyên gia. Thông thường tôi sẽ chia nhỏ hay rất nhỏ công việc của họ thành các nhiệm vụ, rồi chuyển hóa thành công việc cụ thể cho con làm. Đây là cách hữu hiệu để cho con khám phá, trải nghiệm các nghề nghiệp dù đang ở trong độ tuổi nào.
2.2. Hãy là nhà đầu tư, đừng là người điều hành
Phụ huynh nên xem chương trình Shark Tank trên truyền hình, hãy coi mình là Shark và đầu tư cho sự nghiệp của con. Cha mẹ bằng kinh nghiệm hãy là người hỗ trợ để con trẻ tìm ra sự nghiệp của chính mình, thúc đẩy con trở thành người thành công và tỏa sáng sau này. Hãy cam kết chắc chắn chỉ đứng sau và đóng vai trò hỗ trợ, không nên can thiệp hay chỉ đạo quá sâu. Đó là sự nghiệp và hạnh phúc của con, vì vậy chính con phải chủ động. Hãy là Shark để hỗ trợ con thành công, đừng để là Tank để con mãi quanh quẩn trong một cái bể chật hẹp mà chưa chắc đã mong muốn.
2.3. Hãy tạo sự chủ động, đừng để con bị động
Tôi gặp rất nhiều phụ huynh hầu như lo cho con từ A đến Z, lý do điển hình nhất nghe có vẻ hợp lý là “để cháu tập trung cho việc học”. Điều này khiến các bạn trẻ có tâm lý ỷ lại, thụ động và khả năng vượt khó rất kém. Tuy nhiên, xã hội bây giờ và tương lai kiến thức học ở nhà trường chỉ một phần, các kỹ năng sống, tương tác với xã hội, kỹ năng công việc, những trải nghiệm… mới quyết định sự thành công. Những điều này chỉ có được nếu các bạn trẻ được tự lập dưới sự hướng dẫn đúng đắn của cha mẹ. Không ít cha mẹ luôn làm hộ hay chỉ đạo con thực hiện theo đúng ý mình. Với cách này, đứa trẻ sẽ không lớn được về mặt tư duy hay kỹ năng.
Hãy thử tưởng tượng trong tương lai một chàng trai hay cô gái ngoài 20 nhưng vẫn để phụ huynh đưa đi xin việc hay đến các buổi phỏng vấn. Liệu có phải cha mẹ đang tước mất quyền được tự lập của bạn trẻ? Liệu đó có phải là điều thực sự con mong muốn và hạnh phúc? Phụ huynh có thể áp dụng một vài phương pháp để con tự lập như: Tự dậy sớm, tự đi học, tự chuẩn bị đồ ăn, đề xuất với bố mẹ, họ hàng để vay tiền hay đầu tư đi học đại học.
2.4. Nên hướng dẫn, không làm hộ
Hãy trao đổi và thảo luận về những thử thách và thành công trong công việc với con dù ở bất cứ độ tuổi nào. Hãy cho con những khái niệm cơ bản về công việc như sơ yếu lý lịch (hay CV), thư kiếm việc, phỏng vấn, tăng lương… Một điểm lưu ý khi nói chuyện về những khái niệm này với con là nên thay đổi tâm thế, tư duy từ xin việc sang tìm việc và là sự hợp tác bình đẳng giữa hai bên. Ngoài ra, cha mẹ cũng nên hướng dẫn cách cư xử trong công việc với đồng nghiệp, với quản lý và tổ chức.
Hãy hướng dẫn con cách chủ động nhận trách nhiệm, biết cảm ơn và xin lỗi trong công việc, biết cách động viên người khác. Một lưu ý rất quan trọng để con có kỹ năng và chủ động phát triển trong sự nghiệp là phụ huynh chỉ hướng dẫn và không làm hộ. Đã có một người cha ngỏ ý muốn gặp tôi để cảm ơn khi con trai được nhận vào thực tập sinh tại công ty. Tôi nhẹ nhàng đề nghị con trai của ông nên là người làm điều đó bằng cách thực hiện tốt nhất nhiệm vụ của mình.
2.5. Giúp con nhận ra điểm mạnh, đừng giới hạn bản thân
Sự lựa chọn nghề nghiệp giờ đây đã thay đổi, không còn việc “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” hay “cứ học và làm đi rồi sẽ giỏi”. Sự lựa chọn nghề nghiệp dựa trên những điểm mạnh của bản thân sẽ là một trong những yếu tố hướng đến sự thành công sau này. Tuy nhiên, hầu hết con trẻ thường không có năng lực nhận diện được điểm mạnh này. Cha mẹ hiểu rõ con mình nên có thể giúp con nhận diện được và đưa ra những gợi ý về nghề nghiệp.
Cha mẹ cũng không nên “vô tình giới hạn” điểm mạnh của con vì sẽ vô tình hạn chế khả năng phát triển. Mỗi người đều có những khả năng đặc biệt có thể chưa khám phá được. Nếu thiếu kiến thức bài bản để giúp con nhận biết điểm mạnh, phụ huynh có thể tham khảo thêm hoặc sử dụng công cụ rất phổ biến như Knowdell Cards, DISC, MBTI, Holland Code…
2.6. Cho con biết tất cả nghề nghiệp, không giới hạn trong hiểu biết của cha mẹ
Thế giời đang thay đổi và nghề nghiệp cũng thay đổi hàng ngày. Với cha mẹ, chúng ta không nhận thức được toàn bộ công việc hiện có, nhất là những nghề nghiệp mới. Ngoài ra, có những nghề mà cha mẹ cho rằng cần thiết nhưng có thể lại không tồn tại trong tương lai gần. Năm 2020, khi gặp gỡ phụ huynh có con chuẩn bị thi vào đại học, rất nhiều người muốn cho con học ngành kế toán, đơn giản vì thấy đâu cũng cần nên có thể dễ xin việc. Tuy nhiên, khi công nghệ vào cuộc sống và công việc thì nghề này sẽ sớm mất đi, nhiều phụ huynh đã cùng con thay đổi lựa chọn. Cha mẹ hãy giúp con có đầy đủ nhất thông tin về các nghề nghiệp trong xã hội. Hãy tìm kiếm trên mạng với các từ khóa về nghề nghiệp, có vô vàn thông tin hướng dẫn bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt.
2.7. Hãy sử dụng các nguồn lực, không nên làm một mình
Khi con bạn yêu thích hay nêu ra một số nghề nghiệp mà chúng quan tâm, cha mẹ hãy tận dụng các mối quan hệ để hỗ trợ. Đó có thể là người làm trong nghề hay người làm tư vấn hoặc một cơ hội để con trải nghiệm thực tế với nghề. Nhưng chú ý hãy dừng lại ở đó, để con trải nghiệm và có sự lựa chọn của riêng mình. Rất nhiều phụ huynh mong muốn hay ép buộc con đi theo lộ trình hay nghề nghiệp do mình định sẵn. Điều này sẽ không hiệu quả, đặc biệt cho sự phát triển về sau này. Nếu con bạn thực sự muốn theo nghề của cha mẹ định hướng, con sẽ hạnh phúc hơn nhiều khi tự tìm ra điều đó.
2.8. Khuyến khích con làm việc và đi thực tập, không nhất thiết làm toàn thời gian
Không có cách nào tốt hơn để biết chắc chắn bạn thích hoặc không thích nghề nghiệp nào bằng làm việc và trải nghiệm trong lĩnh vực đó. Trong qua trình học, đặc biệt là thời sinh viên, thực tập là cách tuyệt vời để trải nghiệm các ngành nghề. Những công việc thực tập như vậy không chỉ giúp con bạn trải nghiệm công việc mà còn được giáo dục về giá trị của lao động và đồng tiền. Hãy thử hình dung mỗi năm có 3 tháng thực tập thì sau 4 năm đại học con đã có tới 12 tháng được làm việc trong môi trường thực tế.
Đó là một điểm không tệ với một sinh viên mới ra trường khi tìm kiếm công việc. Nhưng hãy nhắc con đừng quá tập trung tìm kiếm một vị trí toàn thời gian hoặc được trả lương. Con cần thực tập hay làm việc bán thời gian, vì học tập và trải nghiệm công việc cần song hành. Hai mươi giờ mỗi tuần là quá đủ để biết con có đam mê với một nghề hay không. Làm việc bán thời gian hay vào mùa hè là cách thấm nhuần những bài học quý giá về giá trị nghề nghiệp.
2.9. Hãy tạo động lực, đừng gây áp lực
Cha mẹ nào cũng muốn con trở thành “ông nọ bà kia”, được xã hội trọng vọng, vì vậy thường có tâm lý “thèm muốn” và tạo áp lực về một công việc cụ thể cho con mình: Trở thành doanh nhân, trở thành chính trị gia, giáo viên, bác sĩ… Khi đó chúng ta hãy tự đặt hai câu hỏi:
- Nếu như nghề đó thật sự quan trọng với con bạn thì nó có làm con hạnh phúc không?
- Nếu con hạnh phúc thì làm việc đó có phải thật sự quan trọng không?
Mỗi cha mẹ đều có những câu trả lời riêng, nhưng một gợi ý là mỗi người dành hơn 40 giờ mỗi tuần để làm việc. Thậm chí thời gian dành cho công việc còn nhiều hơn dành cho gia đình, vì vậy sự hạnh phúc hay yêu thích công việc là rất quan trọng. Rất nhiều bạn trẻ chán nản công việc, mất định hướng chỉ sau một vài năm đi làm. Là cha mẹ, bạn hãy thúc đẩy và tạo cảm hứng để con tìm kiếm bất cứ thứ gì đam mê, đừng ép buộc hay hướng tới một lĩnh vực cụ thể nào.
3. Tại sao cha mẹ cần định hướng nghề nghiệp cho con sớm?
Có thể nói, định hướng nghề nghiệp cho con đóng vai trò như một kim chỉ nam, giúp trẻ định hình rõ ràng mục tiêu cuộc đời, giảm thiểu tình trạng bối rối, hoang mang khi bước vào môi trường học tập, làm việc thực tế. Bên cạnh đó, quá trình này còn giúp trẻ phát triển các kỹ năng tư duy phản biện, tự lập, đạt được sự cân bằng giữa sở thích, năng lực và trách nhiệm xã hội. Khi có định hướng rõ ràng, trẻ sẽ biết mình cần học gì, cần rèn luyện những kỹ năng nào để đạt mục tiêu đã đề ra.
Hơn nữa, định hướng nghề nghiệp còn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ tránh những lựa chọn sai lầm, mất thời gian và công sức vào các ngành nghề không phù hợp. Các bậc cha mẹ thường lầm tưởng rằng, để trẻ thành công, chỉ cần chọn đúng ngành nghề yêu thích, nhưng thực tế, sự phù hợp giữa sở thích, năng lực và nhu cầu của xã hội mới là yếu tố quyết định. Một định hướng đúng đắn sẽ giúp con cảm thấy tự tin, hạnh phúc hơn trong hành trình phát triển sự nghiệp lâu dài và bền vững.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí về khoa học tâm thức để cùng con trưởng thành: https://sukien.minhtrithanh.com/
Thông tin liên hệ:
📌 Công ty Cổ phần Học viện Minh Trí Thành
🌐 Website: https://chametichcuc.com/
📘 Fanpage: https://www.facebook.com/congtyminhtrithanh/
🎥 YouTube: https://www.youtube.com/@NguyenThiLanh
🎵 TikTok: https://www.tiktok.com/@mrslanh
🏢 Trụ sở: Tầng 4, Tòa nhà thương mại Parkview, đường Huyền Quang, Phường Võ Cường, Tỉnh Bắc Ninh
🏢 Chi nhánh Hà Nội: Tầng 4, Tòa nhà N01-T3 khu Ngoại giao đoàn, đường Hoàng Minh Thảo, P. Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội
🏢 Văn phòng TP.HCM: Tầng 3, tòa nhà Intan, 97 Nguyễn Văn Trỗi, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
☎ Hotline: 091 218 1219 – 092 317 6789
